2.1 De vroegste schilderijen
Nr. 2
Pieter Lastman
Christus op de Olijfberg, ca. 1607-1608
Stuttgart, Staatsgalerie Stuttgart, inv./cat.nr. LS 201
Afb. 1
Nicolaes Lastman naar ontwerp van Pieter Lastman
Christus op de Olijfberg, 1608 gedateerd
Amsterdam, Rijksmuseum, inv./cat.nr. RP-P-OB-46.586
Voor de bespreking van de ondertekening in de schilderijen van Pieter Lastman dient als startpunt de analyse van IRR-materiaal van wat waarschijnlijk de vroegste werken zijn die werden vervaardigd na terugkeer uit Rome. Het betreft een grisaille op klein formaat: Christus op de Olijfberg uit de Staatsgalerie te Stuttgart [nr. 2] [36 x 29 cm]. Dit schilderij is mogelijk geïnspireerd door een verloren gegaan werk van Adam Elsheimer dat alleen nog uit een beschrijving bekend is.1 Lastmans grisaille is gebruikt als model voor een prent door Pieters broer Nicolaes en zal gezien de datering 1608 op de prent omstreeks 1607/08 zijn ontstaan [afb. 1].2 Met deze grisaille laat zich De vlucht naar Egypte, gedateerd 1608, in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam goed vergelijken [nr. 3] [29,2 x 25,7 cm]. Voor dit vroege werkje liet Lastman zich eveneens door Elsheimer liet inspireren.3
Nr.. 3
Pieter Lastman
De vlucht naar Egypte, 1608 gedateerd
Rotterdam, Museum Boijmans Van Beuningen, inv./cat.nr. 1442